„Pierścionek z orłem w koronie” – niedoceniony film o Powstaniu Warszawskim, który warto obejrzeć

Co roku, gdy zbliża się rocznica wybuchu Powstania Warszawskiego, wracają przede wszystkim dwa tytuły – „Kanał” i „Miasto 44”. Tymczasem istnieje jeszcze jeden film, który zdecydowanie zasługuje na przypomnienie. To „Pierścionek z orłem w koronie” Andrzeja Wajdy z 1992 roku. Nie opowiada on jednak o samych walkach na ulicach Warszawy. Znacznie bardziej interesuje go pytanie, co stało się z powstańcami wtedy, gdy ucichły strzały.

To właśnie dlatego ten obraz pozostaje tak ważny. Pokazuje dramat ludzi, którzy przeżyli piekło Powstania, ale nie mogli odnaleźć się w nowej, komunistycznej Polsce. Powstanie się skończyło. Wojna dla bohaterów – nie.

Szwajcarski Braveheart? Recenzja filmu „Wilhelm Tell”

Są takie filmy historyczne, które ogląda się przede wszystkim dla widowiska. Są też takie, które przypominają, dlaczego pewne narodowe legendy przetrwały setki lat. „Wilhelm Tell” (Niemcy, Szwajcaria, USA, Wielka Brytania, Włochy 2024) należy właśnie do tej drugiej kategorii.

Jako miłośnik kina historycznego od lat wracam do opowieści o ludziach, którzy stawali przeciwko potężniejszym przeciwnikom.

"Czerwone maki” – brutalna prawda o Monte Cassino. Recenzja filmu

Są filmy, które ogląda się z poczuciem przygody, są też takie, po których człowiek przez chwilę siedzi w ciszy. "Czerwone maki” (Polska 2024) należą do tej drugiej kategorii. To kino brutalne, momentami wręcz bezlitosne – i chyba właśnie takie musiało powstać, jeśli ktoś chciał naprawdę pokazać, czym była bitwa o Monte Cassino.

Bo gdy dziś słyszymy pieśń Czerwone maki na Monte Cassino, często traktujemy ją jak jeden z wielu wojennych symboli. Patetyczną melodię z akademii szkolnych i uroczystości państwowych. Tymczasem film pokazuje coś znacznie bardziej niewygodnego: dlaczego słowa o makach, które "zamiast rosy piły polską krew", nie są poetycką metaforą, lecz niemal reporterskim opisem.

"Napoleon” Ridleya Scotta: cesarz, człowiek, mit – recenzja wersji reżyserskiej

W Ridleyu Scotcie od zawsze siedział zuchwały demiurg. Ale dopiero w reżyserskiej wersji Napoleona (USA/Wielka Brytania 2023) widać, jak bardzo ciągnie go do porządkowania chaosu historii przez obraz. Trwający ponad 3,5 godziny kolos to nie tylko fresk o życiu cesarza Francuzów, ale i surowa próba zrozumienia człowieka, który wywrócił Europę do góry nogami – a przy tym sam w sobie był pełen sprzeczności.

Film nie sili się na klasyczną kronikę. Scott, wspólnie ze scenarzystą Davidem Scarpa, konstruuje portret psychologiczny człowieka wybitnego i zarazem groteskowego. Napoleon Bonaparte w tej wersji nie jest jedynie strategiem wojennym ani wyłącznie tyranem – to także zazdrosny kochanek, samotny introwertyk i chłopak z Korsyki, który nosił w sobie głód wielkości.

Kos - świetna opowieść o Kościuszce

Z filmami historycznymi mam tak, że jeśli mnie nie wciągną w pierwszym kwadransie, zaczynam się kręcić jak uczeń na akademii. "Kos” (Polska 2023) też miał ten początek — momenty, gdy czuć było teatralność, nieśpieszną narrację, trochę zbyt literackie dialogi. Ale wystarczyło dać mu chwilę. Bo potem dzieje się coś niezwykłego: historia wybucha, jakby ktoś otworzył prochownię, a kamera – dosłownie i w przenośni – schodzi z piedestału na ziemię. Zaczyna się film z krwi i kości.

Wybrany epizod z życia Tadeusza Kościuszki – przygotowania do insurekcji i dramatyczna walka o dusze polskich chłopów – to strzał w dziesiątkę. Bez biograficznych oczywistości, bez pomników.

Gladiator II. Dlaczego pewnych filmów lepiej nie kontynuować?!

Pierwszy Gladiator, z 2000 roku, był moim zdaniem filmem genialnym. Byłem nim zachwycony i oglądałem kilkadziesiąt razy. Niezliczoną liczbę razy słuchałem znakomitej muzyki. Kilka tygodni od premiery znalazłem wreszcie czas na kontynuację - Gladiatora II (USA, Wielka Brytania, Maroko, Kanada 2024). Film dobry, trzyma w napięciu do końca, ale też kompletnie oderwany od rzeczywistości...

Na temat zgodności fabuły z faktami nie będę się rozpisywał, świetnie to zrobił mój kolega redakcyjny, Bartek Makowski w podcaście "Prawda czasu i prawda ekranu". Posłuchajcie i sprawdźcie sami. 

Klasyka polskiego kina: Krzyżacy

Dobrze sobie przypomnieć klasyczne polskie filmy. Często wciągają mnie bardziej niż współczesne produkcje. Chociaż też czasami przynudzają, jak było w przypadku Krzyżaków (Polska 1960), który trwał ponad 160 min. Po skróceniu na pewno otrzymalibyśmy o wiele bardziej dynamiczną, wciągającą opowieść. 

Żebyście nie zrozumieli mnie źle. To nie oznacza, że nie podoba mi się film Aleksandra Forda, który liczy już ponad 60 lat! Jest to klasyczna opowieść historyczna, z wątkiem romansu, która powstała na podstawie powieści Henryka Sienkiewicza. Opowiada o konflikcie polsko-krzyżackim, zakończonym wielką, zwycięską bitwą pod Grunwaldem z 1410 roku. Zdecydowanie warto zobaczyć, chociaż chyba nie polecam na jeden raz. 

Polskie kino historyczne: Potop Redivivus

Uwielbiam filmy powstałe na podstawie Trylogii Henryka Sienkiewicza. Niedawno pisałem o Ogniem i mieczem, dzisiaj przyszedł czas na Potop Redivivus (Polska 2014), czyli odrestaurowanej wersji filmu z 1974 roku. To epicka opowieść o młodym chorążym Andrzeju Kmicicu, który walczy w obronie ojczyzny i stara się zdobyć serce młodej kobiety. 

Akcja filmu toczy się w latach 1655-1660, podczas potopu szwedzkiego. Andrzej Kmicic (Daniel Olbrychski) jest zaręczony z Oleńką Billewiczówną (Małgorzata Braunek). Nie wszystko jednak toczy się po jego myśli...

Polskie kino historyczne: Ogniem i mieczem

Ktoś jeszcze czyta trylogię Sienkiewicza? Ja zaczytywałem się powieściami Pana Henryk w młodości, ale od wielu lat po nie nie sięgam. Odwrotnie niż do ekranizacji. Ostatnio przypomniałem sobie bardzo dobry moim zdaniem film "Ogniem i meczem" Jerzego Hoffmana (Polska 1999). 

XVII wiek, coraz bliżej najazdu Kozaków na Rzeczpospolitą. Jan Skrzetuski (Michał Żebrowski), żołnierz księcia Jeremiego Wiśniowieckiego (Andrzej Seweryn) wracając z Krymu przypadkiem ratuje Bohdana Chmielnickiego (Bogdan Stupka).

Co się stało z ORP Orzeł?!

Historia ORP "Orzeł", polskiego okrętu podwodnego, który zatonął, w tajemniczych okolicznościach, podczas II wojny światowej pasjonuje mnie od lat. Jak zapewne wiecie, wraku jednostki dzielnie walczącej z Niemcami, nie udało się odnaleźć do dziś, a poszukiwania organizują, co jakiś czas, różne grupy. Z tym filmem wiązałem spore nadzieje. Niestety jestem trochę rozczarowany...

Film "Orzeł. Ostatni patrol" Jacka Bławuta (Polska2022) opowiada historię ostatniego rejsu okrętu, który wypłynął 23 maja z brytyjskiego Rosyth i nigdy już do niego nie powrócił. 11 czerwca jednostka została uznana za zaginioną.

Moje najlepsze filmy: Gladiator

Gladiator (USA, Wielka Brytania, Malta, Maroko 2000) to obok Bravehearta mój ulubiony film historyczny. W tej produkcji wszystko jest wspaniałe. Nie ma się, czego doczepić, więc w swojej własnej punktacji przyznaję filmowi Ridleya Scotta 10/10 punktów. 

Akcja filmu dotycz się w drugim wieku naszej ery za czasów rządów cesarza Marka Aureliusza (Richard Harris). Władca Rzymu podbija niemal całą Europę. Jego armię prowadzi generał Maximus (znakomita rola Russella Crowe), znakomity dowódca i uczciwy żołnierz, który myśli tylko o tym żeby wrócić do domu, do żony i synka.

Ważne filmy: Żeby nie było śladów

Kolejny bardzo dobry polski film. "Żeby nie było śladów" (Czechy, Francja, Polska 2021) ogląda się ciężko, bo wiemy, że ta historia wydarzyła się prawie 40 lat temu naprawdę. Maturzysta Grzegorz Przemyk rzeczywiście zmarł w wyniku obrażeń odniesionych podczas pobicia przez milicjantów. 

12 maja 1983 Grzegorz Przemyk, syn opozycyjnej poetki Barbary Sadowskiej, zostaje zatrzymany na Placu Zamkowym w Warszawie. Zostaje przewieziony do pobliskiego komisariatu MO przy Jezuickiej, który czasami mam okazję mijać podczas rodzinnych spacerów.

300: Początek Imperium. Niepotrzebna kontynuacja...

Pamiętam, z jakim zachwytem oglądałem w 2006 pierwszą część 300 - genialną opowieść o bitwie pod Termopilami. Była to wtedy naprawdę rewelacja. Drugiej części - 300: Początek Imperium (300: Rise of an Empire USA 2014) nie zobaczyłem przez sześć lat i widzę, że nie miałem, czego żałować. 

To, co było nowatorskie 14 lat temu, 10 lat później, a już na pewno 16 lat później nie robiło wrażenia. Ot po prostu mamy okazję zobaczyć kolejny komiks przerobiony na film. Oglądamy przygody Temistoklesa (Sullivan Stapleton - Gdy zapada zmrok, Polowanie na czarownice), greckiego przywódcy, który staje do walki z potężną armią Kserksesa (Rodrigo Santoro - 300, Zagubieni).